Ιστορία της Καβάλας
  Καβάλα - η Γαλάζια Πολιτεία
Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ
Η Καβάλα υπήρξε ένα από τα μεγάλα εθνικά κέντρα του υπόδουλου ελληνισμού κατά τους τελευταίους χρόνους της τουρκοκρατίας. Η οργάνωση της παιδείας σ' όλη τη βορειοανατολική Μακεδονία και τη δυτική Θράκη μετά τη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου έγινε με πρωτοβουλία του Νικ. Φιλιππίδη και με κέντρο την Καβάλα.
Η σύσταση φιλεκπαιδευτικών συλλόγων και ο εκπαιδευτικός οργασμός που παρατηρείται κατά την περίοδο 1879-81 αναμφισβήτητα οφείλονται στη μεγάλη προσωπικότητα του Νικολάου Φιλιππίδη. Τα αναγνωρισμένα προσόντα του αποτελούσαν εγγύηση για την επιτυχία του έργου του στην Καβάλα. Τα πύρινα άρθρα του, που δημοσιεύονταν σ' εφημερίδες του εσωτερικού και εξωτερικού, ενθουσίαζαν του Έλληνες, που αγωνίζονταν για ν' αποτρέψουν το βουλγαρικό κίνδυνο.

Συνεχιστής του έργου του Νικ. Φιλιππίδη πρέπει να θεωρηθεί ο ποιητής Ιωάννης Κωνσταντινίδης. Βασικό στέλεχος της "Εθνικής Αμυνας", που είχε συστήσει το 1902 ο Ιωάννης Δραγούμης, ξεσήκωσε την 1η Ιουλίου 1904 τους καπνεργάτες και οργάνωσε το μεγάλο συλλαλητήριο, που ματαίωσε την εγκατάσταση του Βούλγαρου πρόξενου στην Καβάλα.
Υπήρξε για χρόνια η ψυχή του μακεδονικού αγώνα στην περιοχή μας. Πραγματοποιούσε περιοδείες στις γύρω περιοχές, συνεργαζόταν με τις ελληνικές προξενικές αρχές, παρακολουθούσε κάθε ύποπτη κίνηση, μετέφερε εντολές του ελληνικού υποπροξενείου και έδινε χρήσιμες οδηγίες.
Η εθνική προσφορά του αναγνωρίσθηκε απ' όλο τον ελληνισμό. Όταν στις 2 Οκτωβρίου 1917 πέθανε στην Αθήνα, όπου και θάφτηκε, το νεκρό αποχαιρέτισε «άπας ο ελληνισμός δια του πρώτου πολίτου αυτής, του κυρίου Βενιζέλου, και διά της πλειάδας των Κρητικών, των οποίων προΐσταντο ο στρατηγός Κόρακας και ο συνταγματάρχης Ζυμβρακάκης». Από άλλη νεκρολογία μαθαίνουμε ότι η απώλεια του ποιητή για τους Καβαλιώτες ήταν πιο μεγάλη και πιο πικρή από τα δάκρυα του Βενιζέλου που έρευσαν στο νεκροκρέβατό του.
Ο Ι. Κωνσταντινίδης στάθηκε αναμφισβήτητα η ψυχή της πόλης για μισό αιώνα. Πρωτοστάτησε σε κάθε πνευματική και εθνική εκδήλωση της ελληνορθόδοξης κοινότητας και σαν άλλος Τυρταίος τριγυρνούσε με τη λύρα στο χέρι για να εμψυχώσει τον υπόδουλο ελληνισμό και να ψάλει με τους στίχους του τη μελλοντική ανάσταση του. Οι στίχοι του περνούσαν στο στόμα του λαού και γίνονταν εμβατήρια και πολεμικοί παιάνες.
Ο Κρητικός ποιητής Ιωάννης Κωνσταντινίδης (1848-1917) αγάπησε την Καβάλα, αγάπησε τη Μακεδονία. Η αγάπη του αυτή ξεχειλίζει μέσα από τους στίχους του:
Ζωή, ψυχή, καρδιά και νους και δόξα αιωνία
πρέπει για πάντα Έλληνα να 'ναι η Μακεδονία.

Ενεργό ρόλο στην εθνική υπόθεση έπαιξε το ελληνικό υποπροξενείο της Καβάλας κατά τη διάρκεια του μακεδονικού αγώνα. Το Εθνικό Κέντρο Καβάλας οργανώθηκε από το ριψοκίνδυνο και ακαταπόνητο εργάτη της εθνικής ιδέας Στυλιανό Μαυρομιχάλη, νεαρό σημαιοφόρο του πολεμικού ναυτικού. Από 1ης Απριλίου 1906 πρόσφερε πολύτιμες εθνικές υπηρεσίες ως γραμματέας του υποπροξενείου Καβάλας. Σε μικρό χρονικό διάστημα κατόρθωσε να μεταβάλει όλες τις γύρω περιοχές σε μεγάλα εθνικά φυτώρια. Πλαισιώθηκε από ικανά στελέχη και σύστησε ειδικές εθνικές επιτροπές, που ακολουθούσαν κανονισμούς, που είχε συντάξει ο ίδιος. Οι εργασίες του απέδωσαν γρήγορα, αφού πέτυχε να εμφυσήσει θάρρος και τόλμη στους υπόδουλους σε βαθμό που να είναι έτοιμοι να θυσιάσουν τα πάντα για την πατρίδα. Η συνεργασία του με το μητροπολίτη Χρυσόστομο της Δράμας, καθώς και με τον αρχιδιάκονο αυτού Χρυσόστομο, συνέβαλε στην επιτυχία του έργου του. Πολύ γρήγορα κατόρθωσε ν' αναπτερώσει το εθνικό φρόνημα των κατοίκων της υπαίθρου, να οργανώσει την ένοπλη αντίσταση των εντοπίων, να επεκτείνει τον ένοπλο αγώνα στη δυτική Θράκη, ν' απωθήσει τους Βούλγαρους στα βόρεια της Δράμας και να επιτύχει τον οικονομικό αποκλεισμό τους από τις μεγάλες αγορές της Καβάλας και της Δράμας. Από τις αναφορές που στέλνει στο αρμόδιο τμήμα του Μακεδονικού Κομιτάτου και που υπογράφει ως Σουλεϊμάν, είτε για έγκριση των σχεδίων του, είτε για ενημέρωση των προϊσταμένων του, παρακολουθούμε την όλη εξέλιξη του μακεδονικού αγώνα της περιοχής μας.
Στυλιανός Μαυρομιχάλης, ο οργανωτής του Εθνικού Κέντρου Καβάλας. (Από τ' αρχείο του κ. Ν. Ρουδομέτωφ)
Αντικαταστάθηκε στις αρχές του 1909 από τον ανθυποπλοίαρχο Κωνσταντίνο Τυπάλδο. Ο νέος αρχηγός, όμως, γρήγορα ήλθε σε σύγκρουση με τους προξενικούς υπαλλήλους. Δε συμφωνούσε με το παλιό σύστημα που είχε καθιερώσει η προηγούμενη Εσωτερική Οργάνωση, γιατί η πώληση των όπλων σε διάφορες τιμές και οι συχνοί χρηματικοί έρανοι προκαλούσαν σύγχυση και δημιουργούσαν δυσάρεστη κατάσταση για την εθνική εργασία, απ' την οποία υπήρχε φόβος να επέλθει «πλήρης χρεοκοπία της ελληνικής εν Μακεδονία ιδέας». Οι αντίθετες αυτές απόψεις του τον οδήγησαν σε παραίτηση, που δεν έγινε, όμως, αποδεκτή, αφού συνέχισε να υπηρετεί στην Καβάλα ως τον Αύγουστο του 1909 που ανακλήθηκαν όλοι οι αξιωματικοί που υπηρετούσαν στη Μακεδονία.

Πολύτιμος συνεργάτης του Στυλιανού Μαυρομιχάλη υπήρξε ο λοχίας Κωνσταντίνος Νταής. Τοποθετήθηκε αρχικά στην Πρωσοτσάνη και υπηρέτησε για λίγους μήνες ως διευθυντής των εκεί ελληνικών σχολείων. Τον Αύγουστο του 1907 ως αρχηγός ανταρτικού σώματος έδρασε στο Παγγαίο με το ψευδώνυμο Τσάρας. Κατέστησε το σώμα του πρότυπο πειθαρχίας κι έγινε πολύ αγαπητός στα χωριά. Μετά την απελευθέρωση τιμήθηκε από τους κατοίκους των χωριών που έδρασε. Τον ανακήρυξαν επίτιμο πρόεδρο τους, έδωσαν το όνομα του σε πλατείες και δρόμους, ανάρτησαν τη φωτογραφία του στα κοινοτικά καταστήματα τους, τον εξέλεξαν βουλευτή τους.
©2005 - PKteam Kavala Wireless